Κουδουνίστρες & θήλαστρα ως παιδικά ταφικά κτερίσματα

Για να σε φυλάνε στον βαθύ σου ύπνο…

Ο πόνος και ο θάνατος δεν κάνουν διακρίσεις. Δεν τους απασχολεί ο τόπος, ο χρόνος, η γλώσσα, η ηλικία… Σου συστήνονται ξαφνικά και αναπάντεχα και, κυρίως, χωρίς να θέλεις αυτή τη γνωριμία.

Τα ταφικά κτερίσματα, ειδικά τα βρεφικά-παιδικά, φέρουν ένα έξτρα φορτίο. Αυτό της ανιδιοτελούς αγάπης, του νοιαξίματος και της στοργής, που προσπαθεί για λίγο να σε κάνει να ξεχάσεις την πραγματική ιδιότητα του συγκεκριμένου αντικειμένου.

Κτέρισμα σημαίνει δώρο. Ταφικό δώρο.

Στα αρχαία ελληνικά “κτερίζω” σημαίνει θάβω/κηδεύω κάποιον με τις δέουσες τιμές (ρήμα που επίσης κρύβει μέσα του την έννοια της φροντίδας).

Ταφή βρέφους σε λάκκο μέσα σε σπήλαιο ~ Αρχαιολογικό μουσείο Ναυπλίου

Τα ταφικά δώρα, τα κτερίσματα δηλαδή, πέρα από το έκδηλο ανθρώπινο συναισθηματικό φορτίο του πόνου και της απώλειας σε όλους τους χρόνους και τους τόπους, αποτελούν σημαντικά τεκμήρια ένωσης με το παρελθόν μας. Μας βοηθούν να σκιαγραφήσουμε τις κοινωνίες, τα ήθη και τα έθιμα του εκάστοτε χώρου και της αντίστοιχης εποχής, αλλά και να οριοθετήσουμε τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές δομές της περιόδου.

Τα πιο συνηθισμένα βρεφικά κτερίσματα είναι το πρώτο τους παιχνίδι, η πλαταγή (δηλαδή η κουδουνίστρα) και το θήλαστρο, το μέσο που τους “έδεσε” πρακτικά με τον γήινο κόσμο και, συναισθηματικά, με την μητέρα-τροφό.

Παράλληλα, τόσο σε βρεφικούς-παιδικούς τάφους, όσο και σε γυναικείες ταφές, υπάρχει πληθώρα πήλινων αναθημάτων/κτερισμάτων που απεικονίζουν καθιστές γυναικείες φιγούρες, αλλά και μητέρες να κρατούν αγκαλιά το παιδί τους.

Είτε σα δώρα αποχαιρετισμού, είτε σαν αναθηματική προσφορά για την εύνοια των θεών και την προστασία των μικρών ψυχών που έφυγαν, τα παιδικά ταφικά κτερίσματα αναδυκνείουν τις πρώιμες ανθρώπινες θρησκευτικές και πνευματικές ανησυχίες, τη συνειδητοποίηση για την ύπαρξη (ή μη) της μεταθανάτιας ζωής ενώ, ταυτόχρονα, αποτελούν μια αδιαμφισβήτη απόδειξη της ανάγκης μας για τη φροντίδα των αγαπημένων μας προσώπων, σε όλες τις εποχές…

** Θερμές ευχαριστίες στους υπεύθυνους και στα αντίστοιχα μουσεία, των οποίων τα εκθέματα εμφανίζονται στις φωτογραφίες του συγκεκριμένου άρθρου, για την άδεια παρουσίασής τους.

*** Οι φωτογραφίες είναι από προσωπικές μου συλλογές. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Όλες οι φωτογραφίες προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα (ελληνική νομοθεσία Ν. 2121/93). Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, αντιγραφή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά, χωρίς την προηγούμενη ρητή γραπτή άδειά μου.

Φωτογραφίες, με τη σειρά που δημοσιεύονται:

Κτεριζόμενη ταφή βρέφους σε λάκκο μέσα σε σπήλαιο, περ. 5800-5300 π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Ναυπλίου
Χάλκινη κουδουνίστρα (πλαταγή), τέλος 6ου αι. – αρχές 5ου αι. π.Χ., Ακραίφνιο, Θήβα ~ Αρχαιολογικό μουσείο Θήβας.
Πήλινη κουδουνίστρα (πλαταγή), 4ος – 3ος αι. π.Χ. ~ Αθήνα , Σταθμός μετρό Ακρόπολη.
Κουδουνίστρα (πλαταγή) σε μορφή λαγού, αρχές 6ου αι. π.Χ. ~ Αθήνα, Αρχαιολογικό μουσείο Ακρόπολης.
Κουδουνίστρα (πλαταγή), 5ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Ναυπλίου.
Θήλαστρο, αγγείο για το φαγητό βρεφών, Μυκηναϊκή Περίοδος, τέλη 6ου – αρχές 5ου αι. π.Χ., Βούντενη ~ Αρχαιολογικό μουσείο Πάτρας.
Μελαμβαφές ηθμοειδές θήλαστρο ~ Αρχαιολογικό μουσείο Σχηματαρίου.
Πήλινο θήλαστρο, Μυκηναϊκή Περίοδος, τέλη 6ου – αρχές 5ου αι. π.Χ., Βούντενη ~ Αρχαιολογικό μουσείο Πάτρας.
Σανιδόμορφα γυναικεία ειδώλια με βρέφος στην αγκαλιά, β΄μισό 6ου αι. π.Χ., Ριτσώνα, Θήβα ~ Αρχαιολογικό μουσείο Θήβας.
Ειδώλιο καθιστής γυναίκας που κρατάει βρέφος, α΄μισό 5ου αι. π.Χ., Ακραίφνιο, Θήβα ~ Αρχαιολογικό μουσείο Θήβας.
Πήλινα αγαλματίδια για προσφορές στον νεκρό, ένθρονες γυναίκες, 3ος- 1ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Ερέτριας.