Παιδικά παιχνίδια ως ταφικά κτερίσματα

Σειρά «Ο κόσμος της παιδιού στην αρχαιότητα»

Οταν φεύγεις για ταξίδι, παίρνεις μαζί σου τα πιο αγαπημένα σου πράγματα. Αυτά που θέλεις να σου θυμίζουν το σπίτι σου, τους ανθρώπους που σου τα χάρισαν ή οτιδήποτε χρειάζεσαι για να συνεχίσεις να έχεις μια άνετη καθημερινότητα εκεί που θα πας.

Κουδουνίστρα σκυλάκι. Αρχαιολογικό μουσείο Αθήνας.

‘Iσως, τελικά, κάπως έτσι να αντιμετώπιζαν και το θάνατο στην αρχαία εποχή.

Σαν ένα μακρύ ταξίδι, όπου η προετοιμασία του νεκρού ήταν το κύριο μέλημα των ανθρώπων που έμεναν πίσω και έπρεπε να κάνουν το καλύτερο δυνατό, για να έχει ο νεκρός τους ένα ταξίδι με όλα τα απαραίτητα, μέχρι τη στιγμή που θα τον συναντούσαν ξανά!

Με αυτή τη σκέψη, η πλειοψηφία των ταφικών κτερισμάτων που έχουν έρθει στο φως, είναι αντικείμενα που αποτελούσαν σημεία αναφοράς για τον νεκρό. Είναι, συνήθως, αντικείμενα της καθημερινότητάς του, ό,τι αγαπούσε και ό,τι έκανε τη ζωή του ευχάριστη και ευκολότερη. Αλλωστε, αυτά θα του ήταν και τα μόνα χρήσιμα στο ταξίδι του!

Στις βρεφικές ταφές, τα πιο συνηθισμένα κτερίσματα είναι η κουδουνίστρα (πλαταγή), το πρώτο τους παιχνίδι, και το θήλαστρο, το μέσο για να τραφούν.

Θήλαστρα, 4ος - 3ος αι. π.Χ.. Αρχαιολογικό μουσείο Θεσσαλονίκης.

Τα κτερίσματα στους παιδικούς τάφους είναι, συνήθως, ειδώλια σε μορφή ζώων, ειδώλια καθιστών γυναικών (ακόμα και καθιστών γυναικών που κρατούν παιδί ή βρέφος στα χέρια τους) και αντίγραφα παιχνιδιών.

Στις ταφές παιδιών μεγαλύτερης ηλικίας έχουν, συχνά, τοποθετηθεί ως νεκρικά δώρα για τα κορίτσια πλαγγόνες και νευρόσπαστα, που είναι κούκλες δηλαδή,

ζάρια και κότσια για τα αγόρια ~ τα πιο συνηθισμένα παιχνίδια των αγοριών, αλογάκια πάνω σε ρόδες ή με αναβάτες, αλλά και αβγά ή ομοιώματα αβγών, ως σύμβολο αναγέννησης ή τροφής για τον άλλο κόσμο.

Κλείνοντας το post αυτό, δεν γίνεται να μην αναφέρω δύο από τα πιο αγαπημένα μου παιδικά κτερίσματα (από αυτά που έχω δει έως τώρα τουλάχιστον), που είναι ένα “αρχαίο κουκλόσπιτο” από τα Μέγαρα (5ος αι. π.Χ.) και ένα παιχνίδι γιογιό (κλασικοί χρόνοι), που βρέθηκε στην Τανάγρα.

** Θερμές ευχαριστίες στους υπεύθυνους και στα αντίστοιχα μουσεία, των οποίων τα εκθέματα εμφανίζονται στις φωτογραφίες του συγκεκριμένου άρθρου, για την άδεια παρουσίασής τους.

*** Οι φωτογραφίες είναι από προσωπικές μου συλλογές. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Όλες οι φωτογραφίες προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα (ελληνική νομοθεσία Ν. 2121/93). Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, αντιγραφή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά, χωρίς την προηγούμενη ρητή γραπτή άδειά μου.

Φωτογραφίες, με τη σειρά που δημοσιεύονται:

Κουδουνίστρα σκυλάκι, 3ος – 4ος αι. π.Χ., Αθήνα ~ Αρχαιολογικό μουσείο Αθήνας.
Θήλαστρα, 4ος – 3ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Θεσσαλονίκης.
Πήλινο αγαλματίδιο, ένθρονη γυναίκα, 3ος- 1ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Ερέτριας.
Πήλινα ειδώλια χοίρων και σκύλου, 500-470 π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Σχηματαρίου.
Πλαγγόνα, νευρόσπαστο ~ Πήλινη κούκλα κορινθιακής προέλευσης με κινητά άκρα τα οποία συνδέονταν με σχοινί ή σύρμα που περνούσαν μέσα από τις οπές, μέσα 5ου αι. π.Χ., Σπήλαιο Λειβηθριδών Νυμφών ~ Αρχαιολογικό μουσείο Θήβας.
Πήλινες κούκλες με κινητά μέλη (νευρόσπαστα) από την Κόρινθο, 5ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Αθήνας.
Πήλινες πλαγγόννες/νευρόσπαστα, 5ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Μεγάρων.
Αστράγαλοι και ζάρια, 400-350 αι. π.Χ., Πύδνα ~ Αρχαιολογικό μουσείο Θεσσαλονίκης.
Αβγά, κτέρισμα σε παιδικές ταφές, 5ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Μεγάρων.
Παιδικό παιχνίδι άλογο πάνω σε τροχούς, περ. 900 π.Χ., από την Αττική ~ Αρχαιολογικό μουσείο Ερέτριας.
Παιδικό παιχνίδι γιογιό, κλασικοί χρόνοι ~ Αρχαιολογικό μουσείο Σχηματαρίου.
Πήλινο ομοίωμα εσωτερικού χώρου – πιθανόν παιχνίδι, 5ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό μουσείο Ερέτριας.