Ασκληπιός, ο ημίθεος που έγινε θεός

Παγκόσμια Ημέρα Υγείας ~ 7 Απριλίου #internationalhealthday

«…Ψυχή μου, μην ποθείς αθάνατη ζωή· ό,τι περνά απ’ το χέρι σου εξάντλησέ το».

(Πίνδ. Πυθιονίκαις III – Ἱέρωνι Συρακοσίῳ, στ. 61-62, μτφ. Γ. Οικονομίδης)

Ο Πίνδαρος, στον Πυθιόνικο για τον Ιέρωνα τον Συρακόσιο, μας χαρίζει την επικρατέστερη μυθολογική εκδοχή για τον Ασκληπιό, συστήνοντάς τον ως γιο του θεού Απόλλωνα και της θνητής Κορωνίδας (κόρης του βασιλιά της Θεσσαλίας).

Ενώ η Κορωνίδα κυοφορούσε το παιδί του θεού, ερωτεύτηκε και δόθηκε στον θνητό Ίσχυ. Μαθαίνοντας την απιστία της, όμως, ο Απόλλωνας (ή η αδελφή του Άρτεμις) την τιμώρησε με θάνατο. Καθώς το σώμα της καιγόταν στη νεκρική πυρά, ο Απόλλωνας άρπαξε το αγέννητο βρέφος από την κοιλιά της και έτσι γεννήθηκε ο Ασκληπιός.

Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα μυθολογικά παιδιά, έτσι και τον Ασκληπιό,

τον εμπιστεύτηκε ο πατέρας του στον Κένταυρο Χείρωνα, από τον οποίο διδάχτηκε τα θεραπευτικά βότανα και την ιατρική τέχνη.

Ο Ασκληπιός έγινε τόσο ικανός που μέσα από τις θεραπείες του διατάραξε την κοσμική ισορροπία παρατείνοντας τη ζωή των ανθρώπων.

Αυτό το γεγονός προκάλεσε την οργή του Άδη, ο οποίος παραπονέθηκε στον Δία ότι αδειάζει ο Κάτω Κόσμος. Έτσι, επειδή ο Ασκληπιός διέπραξε ύβρι διαταράσσοντας τη φυσική τάξη (το πεπρωμένο των θνητών), ο Δίας τον κεραυνοβόλησε. Αργότερα, όμως, αναγνωρίζοντας την προσφορά του, τον έκανε αστερισμό (Οφιούχο) και τον δέχτηκε στον Όλυμπο ως θεό.

Ο Ασκληπιός δεν αντιμετωπιζόταν πάντα ως ο απόλυτος θεός της Ιατρικής και της Υγείας. Η ταυτότητά του εξελίχθηκε μαζί με τον ίδιο τον ελληνικό πολιτισμό.

Στην ομηρική εποχή αναφέρεται ως ένας άριστος γιατρός, στην αρχαϊκή και κλασική περίοδο αρχίζει να εξαπλώνεται η λατρεία του στον αρχαίο κόσμο, για να φτάσει στο απόγειό της κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή, όπου αναδείχθηκε σε μία από τις πιο προσιτές και αγαπητές θεότητες.

Στα ιερά του, τα Ασκληπιεία (με σημαντικότερα αυτά της Επιδαύρου και της Κω), η ιατρική συναντούσε την ψυχολογία και η θεραπεία ήταν ολιστική: απαιτούσε καθαρό περιβάλλον, σωστή διατροφή, ξεκούραση και επαφή με τη φύση.

Δίπλα του στεκόταν πάντα η κόρη του, η Υγεία (η οποία συμβόλιζε την πρόληψη και τη διατήρηση της σωματικής και πνευματικής ευεξίας ~ εξού και η λέξη «υγιεινή»).

Στο δύσκολο έργο του είχε πάντα αρωγούς τη σύζυγό του, Ηπιόνη, τους γιους του, Μαχάωνα και Ποδαλείριο, αλλά και τις υπόλοιπες κόρες του, Ακεσώ, Αίγλη, Ιασώ και Πανάκεια.

Η επίσκεψη σε ένα Ασκληπιείο δεν ήταν μια απλή επίσκεψη στον «γιατρό». Καθώς λειτουργούσαν ταυτόχρονα ως ιερά, νοσοκομεία και κέντρα ευεξίας, μπορούμε να πούμε πως ήταν τα πρώτα ολοκληρωμένα θεραπευτικά κέντρα του δυτικού κόσμου.

Ήταν μια ιεροτελεστία που απαιτούσε χρόνο και αφοσίωση και χωριζόταν σε σε τρία βασικά στάδια:

α) Κάθαρσις ~ Ήταν το στάδιο της προετοιμασίας, όπου ο ασθενής έπρεπε να φτάσει σε μια κατάσταση σωματικής και πνευματικής καθαρότητας με τη βοήθεια των ιερών λουτρών στις πηγές του ιερού, νηστεία (ή ειδική δίαιτα) και προσφορά θυσιών.

β) Εγκοίμησις ~ Ήταν το πιο μυστηριακό κομμάτι της «ιατρικής επίσκεψης». Το βράδυ, οι ασθενείς οδηγούνταν στο Άβατον (μια μακρόστενη στοά) και ξάπλωναν στο πάτωμα, στο απόλυτο σκοτάδι.

Σε αυτή την κατάσταση βαθιάς χαλάρωσης και αυθυποβολής, περίμεναν τον θεό Ασκληπιό να τους επισκεφθεί στα όνειρά τους για να τους θεραπεύσει ή να τους πει τι πρέπει να κάνουν.

γ) Ερμηνεία και η Θεραπεία ~ Το επόμενο πρωί, οι θεραπευτές (οι ιερείς-ιατροί) άκουγαν τα όνειρα των ασθενών και, βασιζόμενοι στις ιατρικές τους γνώσεις, συνταγογραφούσαν την αγωγή.

Η θεραπεία μπορούσε να περιλαμβάνει βότανα, αλλαγή διατροφής, ειδική γυμναστική, ιαματικά λουτρά, ή, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, χειρουργικές επεμβάσεις.

Υπήρχαν πάνω από 300 ιερά του Ασκληπιού σε όλη τη Μεσόγειο, όμως 3 είναι αυτά που ξεχώριζαν: της Επιδαύρου, της Κω (το νησί του Ιπποκράτη) και της Περγάμου (ρωμαϊκή περίοδος – Γαληνός).

Η γραφιστική επιμέλεια των εικόνων και του blog είναι δική μου. Οι φωτογραφίες προέρχονται από προσωπικές μου συλλογές και προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα (Ν. 2121/93). Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση ή τροποποίησή τους χωρίς προηγούμενη ρητή γραπτή άδειά μου.

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του άρθρου μόνο εφόσον αναφέρεται ως πηγή το http://www.animadebarro.com με ενεργό σύνδεσμο.

Φωτογραφίες, με τη σειρά που δημοσιεύονται:

Μαρμάρινο αγαλμάτιο ένθρονου Ασκληπιού. Βρέθηκε σε δωμάτιο ρωμαϊκής οικείας, νοτιοανατολικά του Ασκληπιείου στην αρχαία Κόρινθο. Αποτελούσε μέρος μια ομάδας αγαλματιδίων που απεικόνιζαν τους αρχαίους θεούς. Η τεχνοτροπία του μιμείται εκείνη των χρυσελεφάντινων λατρευτικών αγαλμάτων της αρχαιότητας, με την εναπομείνασα κόκκινη χρωστική ουσία να μην εξυπηρετεί ως διακοσμητική, αλλά ως υπόστρωμα για την επικόλληση των φύλλων χρυσού, 3^ος – 4^ος αι. μ.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Κορίνθου.
Πήλινο αναθηματικό ομοίωμα οπίσθιου τμήματος κεφαλής, 4^ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Κορίνθου.
Πήλινο αναθηματικό ομοίωμα ποδιού αίγας, 4^ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Κορίνθου.
Αναθηματικό ανάγλυφο στον Ασκληπιό και την κόρη του Υγεία, 4^ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Πεσσός με τάμα στον Ασκληπιό ~ Αφιερώθηκε από τον Πραξία μετά τη θεραπεία των ματιών της συζύγου του, Αθήνα, 350 – 300 αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Ακρόπολης.