Πόσο από το χθες κρύβεται στο σήμερα;

Νήμα – Υφαντική – Αργαλειός

Από τον μύθο της Αράχνης και τον αργαλειό της Πηνελόπης μέχρι τον Παγκόσμιο Ιστό (World Wide Web) που μας ενώνει σήμερα,

η ανθρώπινη ύπαρξη μοιάζει να τυλίγεται συνεχώς γύρω από ένα νήμα ανθεκτικό στον χρόνο…

Με πρώτες και κύριες τις αρχέγονες υφάντρες της ζωής, τις τρεις Μοίρες Κλωθώ, Λάχεσι και Άτροπο, το νήμα και η σημασία του συνδέθηκε άμεσα με την ανθρώπινη ζωή, την ευθραυστότητά της, αλλά και την εξάρτησή της από ανώτερες δυνάμεις.

Η μυθολογία αποτέλεσε για τον αρχαίο άνθρωπο το ιδανικό μέσο για να ερμηνεύσει και να δώσει μορφή σε αφηρημένες και δύσκολες έννοιες: τον χρόνο που κυλάει και σταματάει, τη ζωή που αρχίζει και τελειώνει ξαφνικά, τη γνώση που ξεπηδά μέσα από το χάος…

«…Τις κύρες τις μικρότερες φέρνει μετά στον κόσμο (η Νύχτα) και την τριάδα την τρανή που χτίζει πεπρωμένο. Μοίρες, σεπτές, ανίκητες. Κλωθώ θα πουν την πρώτη και Λάχεσι τη δεύτερη. Άτροπο λεν την τρίτη. Και γράφουνε τα ριζικά και φτιάχνουνε τις τύχες κάθε θνητού για το καλό κι ό,τι κακό τον βρίσκει!…»

Podcast Ησίοδος Θεογονία ~ pod.gr

Αργότερα, η Πηνελόπη, εκτός από το σάβανο του Λαέρτη, ύφανε στον αργαλειό της την αναβολή μιας δύσκολης απόφασης,

δίνοντας έτσι στη ζωή της, για τρία σχεδόν χρόνια, την παράταση που ο ίδιος ο χρόνος της αρνήθηκε…

«Τότε λοιπόν αδιάκοπα, την πάσα μέρα ύφαινα, στημένη/στον ψηλό αργαλειό, τις νύχτες όμως ξήλωνα, έχοντας πλάι μου/τις δάδες αναμμένες. Για τρία χρόνια ολόκληρα/τους ξεγελούσα και τους έπειθα ανύποπτους τους Αχαιούς.»

Οδύσσεια, Ραψωδία Τ, στ,149-152 [μτφρ. Δ.Ν.Μαρωνίτης]

Ξεφεύγοντας από το στερεότυπο της παθητικής συζύγου, η Πηνελόπη προσπάθησε να πάρει τη ζωή στα χέρια της. Για να ελέγξει τη μοίρα και το μέλλον της απέναντι στην αντρική επιβολή, χρησιμοποίησε το νήμα και την υφαντική τέχνη ως «όπλο» ώστε να «παγώσει» τον χρόνο. Και, μέχρι ένα σημείο, το κατάφερε!

Κι έπειτα, υπήρξε και η Αράχνη. Η θνητή που πίστεψε στη δύναμή και στο ταλέντο της και, μέσα από την τέχνη της υφαντικής, εναντιώθηκε στο κατεστημένο, την ίδια τη θεά Αθηνά. Γι’αυτή της την «ύβριν» τιμωρήθηκε σληρά, παραμένοντας αιώνιο παράδειγμα για τους υπόλοιπους…

Το νήμα και η τέχνη της υφαντικής υπάρχουν στη ζωή του ανθρώπου σχεδόν από την αρχή. Αποτελούν μέρος του υλικού, αλλά και του άυλου πολιτισμού του.

Ένα νήμα, μια κλωστή, υφαίνεται στους μύθους του, στη γλώσσα του και στις εκφράσεις που χρησιμοποιεί στην καθημερινότητά του, στην παράδοση, αλλά και στην πολιτιστική του μνήμη.

Ο αργαλειός και η τέχνη του, που σήμερα αναβιώνει ξανά, καθώς οι άνθρωποι αναζητούν πάλι την επαφή με την ύλη, τη δημιουργία και την αυθεντικότητα,

εμπνέει και την εξέλιξη της τεχνολογίας, κάνοντάς μας όλους κομμάτι ενός παγκόσμιου υφαντού.

Και, τελικά, είτε με αληθινές κλωστές είτε με ψηφιακές ίνες, η ανάγκη μας να πλέκουμε ιστορίες είναι αυτό το νήμα που αντέχει στη λήθη!

Η γραφιστική επιμέλεια των εικόνων και του blog είναι δική μου. Οι φωτογραφίες προέρχονται από προσωπικές μου συλλογές και προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα (Ν. 2121/93). Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση ή τροποποίησή τους χωρίς προηγούμενη ρητή γραπτή άδειά μου.

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του άρθρου μόνο εφόσον αναφέρεται ως πηγή το http://www.animadebarro.com με ενεργό σύνδεσμο.

Φωτογραφίες, με τη σειρά που δημοσιεύονται:

📷1: Αντίγραφο κάθετου αργαλειού με αγνύθες (υφαντικά βάρη αργαλειού) ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα.

📷2: Αγνύθες (υφαντικά βάρη αργαλειού) σε διάφορα σχήματα, 5ος αι. π.Χ ► Αρχαιολογικό Μουσείο Σχηματαρίου.

📷3: Πυραμιδόσχημη αγνύθα με εμπίεστη διακόσμηση παλάμης και επιγραφή ΑΡΤΕΜΙΣΙΑ, 5ος αι. π.Χ ► Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας.

📷4: Μελανόμοργα σφονδύλια, 4ος – 5ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας.

📷5: Ξυλόγλυπτος αργαλειός από την Κρήτη, αρχές 19ου αι. ~ Μουσείο Μπενάκη.