Η Χελώνα και οι φακές της Μεγάλης Παρασκευής

►Σειρά «Άνοιξη»

Όταν σκεφτόμαστε τη Μεγάλη Παρασκευή, τα πρώτα που έρχονται στο μυαλό μας είναι ο ήχος της καμπάνας και η μυρωδιά από το ξύδι μέσα σε ένα πιάτο με αλάδωτες φακές… Γιατί, όμως, τρώμε φακές τη Μ. Παρασκευή;

►  Στην ελληνική ύπαιθρο, ιδιαίτερα σε περιοχές της Πελοποννήσου και της Στερεάς Ελλάδας, υπάρχει μια πανέμορφη λαϊκή παράδοση που δεν μπορεί να αφήσει ασυγκίνητο κανέναν.

Λέγεται πως, την ώρα του θρήνου της Παναγιάς κάτω από τον Σταυρό, τα ζώα του δάσους λούφαξαν τρομαγμένα.

Η χελώνα, για να της συμπαρασταθεί, σκέφτηκε να της προσφέρει φαγητό. Φόρτωσε στο καβούκι της κάτι μικρούς καρπούς, που της θύμισαν τα δάκρυά της, και της τους προσέφερε. Οι καρποί αυτοί ήταν οι φακές.

Η Παναγιά ευλόγησε το ζώο και το φαγητό και, από τότε, οι πιστοί τρώνε φακές κάθε Μ.Παρασκευή ως προσωπική προσφορά και συμμετοχή στο πένθος και στον πόνο της Μάνας.

► Σε κάποιες άλλες περιοχές της Ελλάδας, όμως, όπως σε νησιά του Αιγαίου, οι φακές αποφεύγονται συνειδητά τη Μεγάλη Παρασκευή, γιατί το σχήμα τους ταυτίστηκε στη συλλογική μνήμη με τα 30 αργύρια της προδοσίας του Ιούδα. Εκεί, τη θέση τους παίρνουν νερόβραστα χόρτα ή απλός χυλός.

Πολλά από τα στοιχεία της αρχαιότητας έχουν συγκεραστεί με τον Χριστιανισμό μέσα από τη λαϊκή παράδοση.

Στα αρχαία ταφικά έθιμα, η ύψιστη τιμή προς τους νεκρούς και τον Κάτω Κόσμο ήταν οι χοές και η προσφορά της «πανσπερμίας» ~ ενός μείγματος από βρασμένα όσπρια που συμβόλιζαν τον αέναο κύκλο της ζωής, της φθοράς και της αναγέννησης.

Έτσι η χελώνα, ως κατεξοχήν χθόνιο ζώο που ζει ένα με το χώμα και κουβαλά μόνιμα στην πλάτη της το “καβούκι-μνήμα” της, δεν μπορούσε να λείπει από την ημέρα της ταφής του Ιησού.

Ως αυθεντική εκπρόσωπος της γης, γίνεται συμπαραστάτρια στον θρήνο. Αυτό που προσφέρει στην Παναγία δεν είναι απλώς ένα ταπεινό φαγητό. Είναι μια πανάρχαια νεκρική σπονδή, μια γήινη «χοή» από όσπρια (φακές), που γεφυρώνει με τρόπο συγκινητικό τον αρχαίο περίδειπνο με το χριστιανικό μοιρολόι.