Μυκηναϊκή ειδωλοπλαστική

Ειδώλια τύπου Τ (Type Tau), τύπου Φ (Type Phi) και τύπου Ψ (Type Psi)

Την ιδέα της απεικόνισης των μορφών σε μικρογραφικό, συνήθως, ομοίωμα τη βρίσκουμε σε πρότυπα από τη μινωική Κρήτη και τους πολιτισμούς της ανατολικής Μεσογείου (εφόσον δεν υπάρχουν αντίστοιχα προγενέστερα από τη Μεσοελλαδική εποχή).

Ωστόσο, οι Μυκηναίοι αφομοίωσαν τις επιρροές αυτές και τις ενσωμάτωσαν στη δική τους νοοτροπία, δημιουργώντας μια κατηγορία αντικειμένων που αναδείχθηκε σε μια από τις δημοφιλέστερες μορφές του υλικού πολιτισμού τους.

Ονομάστηκαν έτσι από τον Arne Furumark επειδή το σχήμα τους σώματός τους θυμίζει τα αντίστοιχα κεφαλαία γράμματα του ελληνικού αλφάβητου.

Τα πιο χαρακτηριστικά ειδώλια του Μυκηναϊκού πολιτισμού είναι τα ειδώλια τύπου Φ (Type Phi), τύπου Ψ (Type Psi) και τύπου Τ (Type Tau), με συνηθέστερα αυτά του τύπου Ψ και Φ.

Η επικρατέστερη άποψη είναι πως τα ειδώλια τύπου Φ αποδίδονται στη Μεγάλη Μητέρα, θεωρούνται ένα είδος «Κουροτρόφου» και συμβολίζουν  τη μητρότητα και την γονιμότητα.

Τα αντίστοιχα τύπου Ψ απεικονίζουν γυναικείες μορφές σε στάση δέησης με τα χέρια υψωμένα στον ουρανό, ενώ αυτά του τύπου Τ, που είναι τα πιο σπάνια και μεταγενέστερα, αποδίδονται σε μορφές με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος.

** Ειδικά για τα ειδώλια τύπου Τ είναι ιδιαίτερα συγκινητική η απόδοση του Γ. Μυλωνά (στο βιβλίο του Πολύχρυσοι Μυκήναι) που προτείνει την ερμηνεία τους ως «παραμάνες» που δεν κρατούν πια το παιδί αγκαλιά (όπως τα ειδώλια Φ), αλλά στέκονται δίπλα του στον τάφο υπομονετικά, με τα χεριά διπλωμένα στο στήθος, άγρυπνοι φύλακες…

© 2025, Anima de Barro

** Θερμές ευχαριστίες στους υπεύθυνους και στα αντίστοιχα μουσεία, των οποίων τα εκθέματα εμφανίζονται στις φωτογραφίες του συγκεκριμένου άρθρου, για την άδεια παρουσίασής τους.

*** Οι φωτογραφίες είναι από προσωπικές μου συλλογές. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Όλες οι φωτογραφίες προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα (ελληνική νομοθεσία Ν. 2121/93). Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, αντιγραφή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά, χωρίς την προηγούμενη ρητή γραπτή άδειά μου. ***

Φωτογραφίες, με τη σειρά που δημοσιεύονται:

1. Διάγραμμα εξέλιξης των ειδωλίων που ξεκινάει από το 1400 π.Χ. και φτάνει μέχρι το 1050 π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Μυκηνών.
2. Ειδώλεια τύπου Φ, Ψ και Τ, 1300 – 1250 π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Μυκηνών.
3. Όπως παραπάνω.
4. Όπως παραπάνω.
5. Ειδώλιο τύπου Τ, 14^ος – 15^ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Νεμέας.
6. Όπως παραπάνω.
7. Γυναικείο ειδώλιο τύπου Τ, 1300 – 1250 π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Μυκηνών.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

1. Γ.Μυλωνάς, Πολύχρυσοι Μυκήναι, Εκδοτική Αθηνών, 1983.
2. Α.Παπαδημήτριου, Μυκήνες, Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση, 2015.