Έρως ο Ουράνιος

#Valentine

Η λέξη «ἔρως» είναι από τις αρχαιότερες του ελληνικού λεξιλογίου, με πρώτη φορά να τη βρίσκουμε στα Ομηρικά έπη. Διακρίνεται στον σωματικό, στον ψυχικό και στον πνευματικό έρωτα.

Υπάρχει ο «ἔρως» και ο «Ἔρως». Ο πρώτος είναι ο Πάνδημος έρωτας, εκείνο το αδάμαστο και λυσιμελές αίσθημα που μας κάνει να χάνουμε τον έλεγχο του είναι μας και «λύνει» τα μέλη μας μπροστά στο αντικείμενο του πόθου μας.

Κι ο δεύτερος είναι ο Ουράνιος Έρωτας, ο πτερόεις. Ο «δαίμων» (θεία δύναμη δηλαδή) – μεσολαβητής ανάμεσα στους θεούς και στους ανθρώπους κατά τον Πλάτωνα, ή η πρωταρχική δύναμη η οποία «κινεί τη διαδικασία του κόσμου» κατά τον Ησίοδο και τον Αριστοτέλη.

Παρόλο που ως θεός ο Έρωτας δεν συμπεριλαμβάνεται στο Ολυμπιακό δωδεκάθεο και συνήθως τον συναντούμε μόνο ως τον γιο της θεάς Αφροδίτης, με το πέρασμα του χρόνου ο μύθος γι’ αυτόν απέκτησε ιστορική υπόσταση, μέσω των επικών, λυρικών και δραματικών ποιητών και άρχισε η λατρεία του σε πολλές ελληνικές περιοχές.

Ειδικά στην περιοχή του Ελικώνα είχαν καθιερωθεί τα Ερωτίδια, που τελούνταν κάθε πέντε χρόνια και περιλάμβαναν μουσικούς και γυμνικούς αγώνες.

Στο Συμπόσιον, ο Πλάτωνας, μέσα από το στόμα του Αριστοφάνη, περιγράφει πως στην αρχή τα φύλα των ανθρώπων ήταν τρία και όχι δύο: ήταν το αρσενικό – γέννημα του ήλιου, ήταν το θηλυκό – γέννημα της γης και ήταν και το ανδρόγυνο (ή αρσενικοθήλυκο κατά άλλους μεταφραστές) – γέννημα της σελήνης, που συνδύαζε στο όνομα και στην εμφάνιση όλα τα στοιχεία των άλλων δύο.

Ο κορμός του ανθρώπου τότε ήταν σφαιρικός, με ράχη και πλευρά περιμετρικά. Είχε τέσσερα χέρια, άλλα τόσα πόδια και δύο όμοια πρόσωπα πάνω σ’ έναν κυλινδρικό λαιμό, που κοίταζαν σε αντίθετες κατευθύνσεις. Μπορούσε να μετακινηθεί όχι μόνο όρθιος, όπως συμβαίνει τώρα, αλλά και να περιστρέφεται πάνω στα οκτώ του άκρα, σαν ακροβάτης.

Η δύναμή των ανθρώπων, αλλά και η έπαρσή τους αντίστοιχα, ήταν τόσο μεγάλη που τα έβαλαν με τους ίδιους τους θεούς. Στη σύνοδο που συγκάλεσε ο Δίας αποφασίστηκε να μην τους εξοντώσουν, καθώς οι θεοί είχαν ανάγκη τη λατρεία και τις θυσίες τους, αλλά να τους καταστήσουν ασθενέστερους, ώστε να καμφθεί η αλαζονεία τους. Έτσι, διαίρεσαν τον κάθε άνθρωπο στα δύο, επιτυγχάνοντας διπλό όφελος: και τους αποδυνάμωσαν, αλλά και τους διπλασίασαν ως πληθυσμό.

Από τότε, μετά απ’ αυτή την αδίστακτη διχοτόμηση, το κάθε μισό αναζητά συνεχώς και με κάθε τρόπο το άλλο του μισό κομμάτι. Η ψυχή του υποφέρει και βιώνει ένα τεράστιο κενό που δεν μπορεί να καλυφθεί. Μόνο όταν μεσολαβήσει ο Έρως και βρει ο καθένας το πραγματικό του «έτερον ήμισυ», μπορεί να επιστρέψει στην αρχική του κατάσταση, με σκοπό να κατακτήσει την ευδαιμονία…

** Θερμές ευχαριστίες στους υπεύθυνους και στα αντίστοιχα μουσεία, των οποίων τα εκθέματα εμφανίζονται στις φωτογραφίες του συγκεκριμένου άρθρου, για την άδεια παρουσίασής τους.

*** Οι φωτογραφίες είναι από προσωπικές μου συλλογές. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Όλες οι φωτογραφίες προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα (ελληνική νομοθεσία Ν. 2121/93). Απαγορεύεται η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση, αντιγραφή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά, χωρίς την προηγούμενη ρητή γραπτή άδειά μου. ***

Φωτογραφίες, με τη σειρά που δημοσιεύονται:

Πήλινος Πτερόεις Ἔρως, 5^ος – 3^ος αι. π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Χάλκινο κάτοπτρο: η λαβή είναι αγαλματίδιο κόρης που κρατά καρπούς. Ο δίσκος συνδέεται με τη λαβή μέσω λεπτού ελάσματος με ανθεμωτή διακόσμηση και δύο φτερωτούς ερωτιδείς. Στην πάνω πλευρά του δίσκου μια αλεπού κηνυγά έναν λαγό, ενώ στην κορυφή υπάρχει μια σφίγγα με λαβή ανάρτησης. Ακφραίφνιο, περ. 460 π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Θήβας.
Όπως παραπάνω. Λεπτομέρεια από το κάτροπτρο.
Ζεύγος χρυσών ενωτίων (σκουλαρικιών) με ερωτιδείς, 150-125 π.Χ. ~ Αρχαιολογικό Μουσείο Πάτρας.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

Γ. Στ. Καραγιάννης, Ο Έρως στη ζωή των αρχαίων Ελλήνων, Εκδ. ΖΗΤΡΟΣ, Θεσσαλονίκη 2019.
Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Πλάτων Συμπόσιον (ή περί έρωτος), Εκδ. Οδ. Χατζόπουλος/ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα 1992.