~ Επίνητρον ~

Σειρά «Ο κόσμος της Γυναίκας στην αρχαιότητα» #GreekLanguageDay

Με την απόφαση της UNESCO να καθιερωθεί η 9η Φεβρουαρίου ως Παγκόσμια ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, η γλώσσα μας αποκτά για πρώτη φορά παγκόσμιο χαρακτήρα.

Σήμερα, λοιπόν, με αφορμή αυτό το υπέροχο νέο, έχω επιλέξει να παρουσιάσω ένα ιδιαίτερο αντικείμενο, με ένα ακόμα πιο ιδιαίτερο όνομα: «επίνητρο».

Τί είναι το επίνητρο [ ή αλλιώς «όνος»] όμως; Πρόκειται για ένα κεραμικό ημικυλινδρικό εξάρτημα, ανοιχτό από τη μία πλευρά και κλειστό από την άλλη, το οποίο αποτελούσε το πλέον απαραίτητο εργαλείο για το ξάσιμο του μαλλιού, πριν αυτό γνεστεί.

Οι γυναίκες της αρχαιότητας το εφάρμοζαν πάνω στον μηρό και το γόνατό τους και χρησίμευε αφενός ως προστατευτικό των ρούχων τους κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας του μαλλιού, αφετέρου ως επιφάνεια εργασίας για  το ξάσιμο.

Το πάνω μέρος του ήταν μονόχρωμο, καθώς θα είχε τη μεγαλύτερη φθορά και έφερε τις χαρακτηριστικές ανάγλυφες φολίδες που έμοιαζαν με λέπια ψαριού, οι οποίες βοηθούσαν στο τρίψιμο του μαλλιού. Η ζώνη γύρω από το χείλος έφερε, συνήθως,  ζωγραφισμένα ανθέμια ή οπωσδήποτε κάποια άλλη διακοσμητική μπορντούρα. Και, τέλος, τα πλαϊνά μέρη, όπου συγκεντρώνεται και όλη η καλλιτεχνική αξία του αντικειμένου, κοσμούνταν με ζωγραφικές παραστάσεις από τον γυναικωνίτη, τον καθημερινό βίο, τον γάμο, το συμπόσιο ή τη μυθολογία.  

Μερικές φορές τα επίνητρα, ανάλογα με την οικονομική ευμάρεια του κατόχου ή του δωρητή,  έφεραν στο  κλειστό τους άκρο μία μικρή πλαστική κεφαλή μορφής ή ζώου. Αυτό χρησίμευε όχι μόνο ως διακοσμητικό στοιχείο, αλλά και ως αποτροπαϊκό σύμβολο προστασίας.

Το επίνητρο συνήθως αποτελούσε γαμήλιο δώρο, γι’ αυτό και η εικονογραφία του ήταν ανάλογη. Ωστόσο δεν είναι λίγες οι φορές που έχει βρεθεί και ως κτέρισμα σε γυναικείες ταφές ή ως ανάθημα σε ναούς (π.χ. Ελευσίνα).  

Οι γυναίκες στην αρχαιότητα και, ειδικά οι εύπορες γυναίκες της Αθήνας, περιορίζονταν αυστηρά στο σπίτι, με μοναδικό σκοπό τη φροντίδα του οίκου τους και της οικογένειάς τους.

Μία γυναίκα της εποχής εκείνης, λοιπόν, θα απασχολούνταν στον γυναικωνίτη της με το γνέσιμο και τον αργαλειό, γεγονός που δικαιολογεί την αυξημένη δουλειά των κεραμέων και των ζωγράφων αγγείων, που προσπαθούσαν να καλύψουν όλα τα γούστα και τις απαιτήσεις.