Κέρνος (Ελευσινιακός) 🏺

& Πίνακας της Νιννίου ~ Σειρά «Ελευσίνια Μυστήρια»

O Κέρνος είναι ένα τελετουργικό αγγείο, το οποίο, ενώ χρησιμοποιούνταν γενικότερα στη  λατρεία των χθόνιων θεοτήτων, συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη λατρεία της θεάς Δήμητρας στην Ελευσίνα και τα Ελευσίνια Μυστήρια.

Πρόκειται για ένα σύνθετο πήλινο σκεύος με μια κεντρική βάση που πάνω της είναι προσαρτημένα πολλά μικρότερα δοχεία, τα οποία ονομάζονται κοτυλίσκοι (μπορούν να είναι από τέσσερις ή πέντε, έως και δεκάδες σε κάποιες περιπτώσεις).

Αρκετές φορές, στο κέντρο του κέρνου υπήρχε χώρος για να τοποθετηθεί ένα λυχνάρι για τον φωτισμό του χώρου κατά τη διάρκεια της τελετής.

Η χρήση του κέρνου ήταν αυστηρά τελετουργική και συνδεόταν άμεσα με την έννοια της αφθονίας και της γονιμότητας της γης. Ταυτόχρονα, όμως, αποτελούσε και την εκδήλωση ευγνωμοσύνης προς τη θεά Δήμητρα (θεά της Γεωργίας), για τα δώρα της προς τους ανθρώπους.

Κερνοφορία: κατά τη διάρκεια της πομπής των Ελευσινίων Μυστηρίων, ο κέρνος μεταφερόταν με μεγάλη ευλάβεια από τις κερνοφόρους (τις γυναίκες που είχαν την τιμή να τον μεταφέρουν), οι οποίες τον τοποθετούσαν και τον ισορροπούσαν πάνω στο κεφάλι τους. Όταν έφτανε στον προορισμό της η πομπή, οι κερνοφόροι χόρευαν τελετουργικά γύρω από το Καλλίχορον Φρέαρ στην Ελευσίνα.

Η Προσφορά της «Πανσπερμίας» ή της «Παγκαρπίας»: μέσα στους μικρούς κοτυλίσκους τοποθετούσαν μικρές ποσότητες από τους καρπούς και τα αγαθά της γης.

Σύμφωνα με τον Αθήναιο, έβαζαν σπόρους από σιτάρι και κριθάρι, όσπρια (όπως φακές και ρεβίθια), καρπούς, αλλά και υγρά στοιχεία όπως μέλι, κρασί, ελαιόλαδο και γάλα. Στη βάση κάθε κοτυλίσκου τοποθετούσαν λίγο μαλλί προβάτου. Αυτό το μείγμα προσφορών συμβόλιζε την αφθονία της φύσης και τη γενναιοδωρία της Δήμητρας.

Τι γίνονταν οι καρποί των προσφορών στη συνέχεια;  Οι καρποί και οι προσφορές που τοποθετούνταν μέσα στους ελευσινιακούς κέρνους αποκτούσαν ιερό χαρακτήρα. Επειδή προσφέρονταν στις χθόνιες θεότητες (δηλαδή στη Δήμητρα και την Περσεφόνη), η διαχείρισή τους μετά το τέλος των τελετουργιών ακολουθούσε πολύ συγκεκριμένους και αυστηρούς κανόνες.

Σε αντίθεση με τις πανσπερμίες των Ανθεστηρίων ή των Πυανεψίων, η πανσπερμία των ελευσινιακών κέρνων δινόταν στο πυρ και στο χώμα, δηλαδή είτε την έκαιγαν στις φλόγες των ιερών βωμών, είτε την έχυναν απευθείας στο χώμα, ως έναν τρόπο «επιστροφής» των σπόρων στην Μητέρα Γη, προκειμένου να εξασφαλιστεί η γονιμότητα της επόμενης χρονιάς. Με αυτόν τον τρόπο ολοκληρωνόταν και ο κύκλος της ζωής και του θανάτου που πρέσβευαν τα Ελευσίνια Μυστήρια.

Ο πίνακας της Νίνιον είναι αφιερωμένος στις δύο μεγάλες θεές της Ελευσίνας, τη Δήμητρα και την Περσεφόνη.

►►► Στο αφιέρωμα της Νίνιον (όπου το όνομά της φαίνεται ξεκάθαρα στο κάτω μέρος του πίνακα) παρουσιάζεται η τελετή της κερνοφορίας. Στο δεξί μέρος του πίνακα απεικονίζονται στολισμένες οι δύο θεές, η Δήμητρα και η Κόρη, να υποδέχονται τους υποψήφιους μύστες που εισέρχονται στην αυλή του Ιερού.

Τόσο στο αέτωμα του πίνακα, όσο και στο κύριο μέρος του, υπάρχουν μορφές θνητών, που συμμετέχουν με τους ήχους του αυλού στην ολονύκτια εορτή. Όλοι οι θνητοί είναι στεφανωμένοι και κρατούν ανθισμένα κλαδιά και ράβδους, ενώ οι γυναίκες έχουν στερεωμένο στο κεφάλι τον κέρνο, το ιερό σκεύος των Ελευσίνιων Μυστηρίων.