Εκάτη & Εκαταίον

Σειρά «Σήμανση»

Η Εκάτη ήταν κόρη Τιτάνων, του Πέρση και της Αστερίας.

Επίσης ήταν μια από τις πιο περίπλοκες μορφές της ελληνικής μυθολογίας, με πολλαπλούς ρόλους και παντοδυναμία σε γη, ουρανό και θάλασσα, δύναμη που κληρονόμησε από τους γονείς της.

Παρόλο που δεν ήταν ολύμπια θεότητα, ο Δίας τη σεβάστηκε βαθύτατα και δεν της στέρησε τίποτα από την κληρονομιά της:

Ένας από τους σαφέστερους ρόλους της αφορούσε τη σχέση της με τον Κάτω Κόσμο, τους νεκρούς και τον θάνατο. Η Εκάτη υπήρξε κατεξοχήν χθόνια θεότητα, προστάτιδα των «ορίων» και των μεταβατικών καταστάσεων:  ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, στο φως και στο σκοτάδι, στο γνωστό και στο άγνωστο.

Εξάλλου, ήταν αυτή που φώτισε τον δρόμο με τις δάδες της, όταν η Δήμητρα απεγνωσμένη έψαχνε επί εννιά μερόνυχτα την Περσεφόνη, και ήταν πάλι εκείνη που, με την παρουσία της, επικύρωσε τη συμφωνία της μητέρας με τον Άδη [γι’ αυτό και συνδέθηκε στενά με τα Ελευσίνια Μυστήρια].

Τί συμβόλιζαν για τους αρχαίους τα τρίστρατα;

Τα τρίστρατα, στην αρχαιότητα, ήταν τα σημεία όπου σύχναζαν τα φάσματα και οι ψυχές των αώρων νεκρών [αυτών που πέθαναν πρόωρα ή βίαια και δεν έβρισκαν ανάπαυση], αλλά και πέρασμα των καταχθόνιων δαιμόνων  [όπως η Έμπουσα ή η Μορμώ].

Ήταν τόποι άσκησης μαγείας, όπου τις νύχτες έθαβαν στο χώμα τους καταδέσμους [κατάρες γραμμένες πάνω σε μολύβδινες μικρές πινακίδες].

Και σε πρακτικό επίπεδο, σημεία πολύ επικίνδυνα, καθώς συχνά βρίσκονταν έξω από τα τείχη των πόλεων, σε ερημικές περιοχές, αποτελώντας το τέλειο σημείο ενέδρας για τους ληστές.

Σε μεταφυσικό επίπεδο λειτουργούσαν ως  πύλες, ως σημεία-είσοδοι ανάμεσα στους δύο κόσμους: αυτόν των ζωντανών και εκείνον των νεκρών.

Σε αυτά τα σημεία, λοιπόν, βρισκόταν και η Προθυραία ή Προπυλαία Εκάτη, η θεά των εισόδων, η οποία φρόντιζε για τη διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στους δύο κόσμους.

Το τρίμορφο άγαλμα αποτροπαϊκού χαρακτήρα, που απεικονίζει τρεις γυναικείες μορφές με τις πλάτες ενωμένες (ώστε να βλέπουν προς τρεις κατευθύνσεις), κρατώντας στα χέρια τους σύμβολα της θεάς [αναμμένες δάδες, φιάλες σπονδών, ρόδια, κλειδιά κ.λπ.] ονομάζεται Εκαταίον.

Το Εκαταίον δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό άγαλμα, αλλά λειτουργούσε ως μια μορφή ιερής σήμανσης του χώρου. Όπως το «σήμα» του τάφου οριοθετούσε την κατοικία των νεκρών, έτσι και το Εκαταίον οριοθετούσε και προστάτευε την κατοικία των ζωντανών, χαράσσοντας μια νοητή γραμμή που κανένα κακό πνεύμα δεν τολμούσε να περάσει.

Τέτοια αγάλματα, μαζί με βωμούς για την τριπρόσωπη θεά, υπήρχαν σε όλα τα τρίστρατα προκειμένου να προστατεύονται οι περαστικοί. Εκεί άφηναν και το «Δείπνο της Εκάτης» [τα Εκαταία Δείπνα] πριν από την αρχή κάθε νέου σεληνιακού μήνα.

Γενικότερα, τα αγάλματα αυτά τοποθετούνταν σε σημεία εισόδου και σε περάσματα, με σκοπό τον εξευμενισμό της Προθυραίας Εκάτης, ώστε να εντοπίζει και να διώχνει τα κακά πνεύματα και κάθε χθόνιο δαίμονα. Γι’ αυτό και τα συναντάμε μπροστά από τα σπίτια, αλλά και στις πύλες των πόλεων.